हालसम्म नेपालमा प्रत्यक्ष विदेशी लगानी ३४ खर्ब पुग्यो, एक वर्षमा २.१ प्रतिशत वृद्धि

काठमाडौं । नेपालमा प्रत्यक्ष विदेशी लगानी (एफडीआई) को कुल मौज्दात करिब ३४ खर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा एफडीआई मौज्दात २.१ प्रतिशतले बढेर करिब ३४० अर्ब रुपैयाँ पुगेको सर्वेक्षणले देखाएको छ।

Advertisement:

यस वर्ष कुल प्रत्यक्ष विदेशी लगानी भित्रिने रकम १२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। त्यसमध्ये ४.७ अर्ब रुपैयाँ बराबरको लगानी फिर्ता भएपछि खुद विदेशी लगानी ७.५ अर्ब रुपैयाँ कायम भएको छ। विदेशी लगानीको वृद्धि मुख्यतः थप इक्विटी लगानी र पुनर्लगानी भएको आम्दानी (रिइन्भेस्टेड अर्निङ) बाट भएको सर्वेक्षणमा उल्लेख छ। यसले नेपालमा रहेका विदेशी लगानीकर्ताले आफ्नो लगानीप्रति निरन्तर विश्वास कायम राख्दै लगानी विस्तार गरिरहेको संकेत गरेको छ।

चुक्ता पुँजी सबैभन्दा ठूलो हिस्सा

नेपालमा रहेको एफडीआई मौज्दातमा चुक्ता पुँजीको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो रहेको छ। त्यस्तै, पुनर्लगानी भएको आम्दानीले कुल विदेशी लगानीको एकतिहाइभन्दा बढी हिस्सा ओगटेको छ। विदेशी लगानीको बाँकी हिस्सा अन्तरकम्पनी ऋणमा रहेको छ। यस्तो ऋण विशेषगरी ठूलो पुँजी आवश्यक पर्ने परियोजनाको वित्तीय व्यवस्थापनमा प्रयोग भएको सर्वेक्षणले देखाएको छ।

उत्पादन र ऊर्जा क्षेत्रमा बढी विदेशी लगानी

क्षेत्रगत रूपमा हेर्दा औद्योगिक क्षेत्र विदेशी लगानीको सबैभन्दा ठूलो प्राप्तकर्ता बनेको छ। विशेषगरी उत्पादनमूलक उद्योग तथा विद्युत् र ऊर्जा क्षेत्र विदेशी लगानीका प्रमुख गन्तव्य बनेका छन्। सेवा क्षेत्रतर्फ भने वित्तीय तथा बीमा गतिविधि विदेशी लगानी प्राप्त गर्ने प्रमुख क्षेत्र बनेको छ। यद्यपि नेपालमा विदेशी लगानी सीमित केही क्षेत्रमै केन्द्रित रहेको भन्दै अन्य क्षेत्रमा समेत लगानी विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।क्षेत्रगत विविधीकरण गर्न सके विदेशी लगानीबाट अर्थतन्त्रमा पर्ने प्रभाव विस्तार हुनुका साथै लगानीको जोखिमसमेत कम गर्न सकिने सर्वेक्षणको निष्कर्ष छ।

भारत सबैभन्दा ठूलो लगानीकर्ता
नेपालमा विदेशी लगानी गर्ने मुलुकमध्ये भारत पहिलो स्थानमा रहेको छ। त्यसपछि चीन, आयरल्यान्ड, अस्ट्रेलिया र सिंगापुर रहेका छन्। समग्रमा एसियाली मुलुकहरू नै नेपालको विदेशी लगानीका प्रमुख स्रोतका रूपमा रहेका छन्।

प्रदेशगत रूपमा भने बागमती प्रदेश विदेशी लगानीको प्रमुख गन्तव्य बनेको छ। ठूला सहरी तथा औद्योगिक केन्द्रमा लगानी केन्द्रित भएकाले अन्य प्रदेशमा पनि विदेशी लगानी विस्तार गर्न पूर्वाधार, कनेक्टिभिटी र लगानी सहजीकरण सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता सर्वेक्षणले औंल्याएको छ।

विदेशी लगानीका उद्योग मध्यम क्षमतामा, नाफा भने राम्रो

विदेशी लगानी रहेका उत्पादनमूलक उद्योगहरूले समीक्षा अवधिमा मध्यम क्षमतामा उत्पादन सञ्चालन गरे पनि राम्रो नाफा कमाएका छन्। विशेषगरी जलविद्युत् र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी वित्तीयकरणका लागि विदेशी ऋणले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको सर्वेक्षणले देखाएको छ।

पूर्वाधार र प्रक्रियागत झन्झट अझै चुनौती

नेपालले विदेशी लगानी आकर्षित गर्न लगानी नीति तथा प्रक्रियामा सुधार र उदारीकरण गर्दै आएको छ। व्यवसाय सञ्चालन सहज बनाउने तथा अनलाइन र डिजिटल सेवाको विस्तारले लगानीकर्ताको विश्वास बढाउन सहयोग पुगेको सर्वेक्षणको निष्कर्ष छ।

तर विदेशी लगानी अपेक्षित रूपमा बढ्न नसक्नुमा पूर्वाधारको कमजोरी, नियामकीय तथा प्रक्रियागत ढिलाइ र जग्गा प्राप्तिमा देखिएका समस्या प्रमुख अवरोधका रूपमा रहेका छन्। क्षेत्रीय तथा विश्व अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता कायम रहे पनि आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा नेपालमा विदेशी लगानीको अवस्था सकारात्मक दिशामा अघि बढेको सर्वेक्षणले देखाएको छ।

विदेशी लगानीको योगदान थप विस्तार गर्न निरन्तर नीतिगत सुधार, परियोजना कार्यान्वयनमा तीव्रता तथा क्षेत्रगत र भौगोलिक विविधीकरण आवश्यक रहेको प्रतिवेदनले निष्कर्ष निकालेको छ। यो सर्वेक्षणले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय लगानी स्थिति (आईआईपी) तयार गर्न आधार प्रदान गर्नुका साथै समष्टिगत आर्थिक नीति निर्माण तथा बाह्य क्षेत्रको विश्लेषणमा समेत महत्वपूर्ण तथ्यांक उपलब्ध गराउने बताइएको छ।